Tradicionalisht një nga aleatët më të afërt të Moskës në Evropë, Beogradi ka kërkuar prej kohësh të ecë në vijën midis lidhjeve të tij historike me Rusinë dhe një të ardhmeje potenciale të integrimit më të fortë evropian. Diplomatët perëndimorë janë përpjekur të tërheqin presidentin serb Aleksandar Vuçiq nga orbita e homologut të tij rus, presidentit Vladimir Putin, duke premtuar një rrugë më të shpejtë drejt anëtarësimit në BE dhe duke paralajmëruar izolim në rast mosbindjeje
Xhenur ISENI
Shkup, 14 gusht – Qasja e Perëndimit, i cili “nuk sheh asnjë të keqe” tek presidenti serb Aleksandar Vuçiq, po destabilizon Ballkanin, shkruan CNN në një analizë të gjerë. Kur Rusia pushtoi Ukrainën, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian përshpejtuan kthesën e tyre drejt Serbisë. Në vend që të përballen me kërkesat kontradiktore të shteteve pluraliste dhe të pabashkuara ballkanike, kryeqytetet perëndimore kanë fokusuar shumicën e përpjekjeve të tyre në një qëllim të vetëm, shkruan CNN.
“Politika e tyre kishte dy synime. Së pari, Serbia duhet të futet në agjendën perëndimore, larg Rusisë. Së dyti, për t’u mundësuar administratave të tyre që të fokusohen më plotësisht në mbështetjen e Ukrainës. Tradicionalisht një nga aleatët më të afërt të Moskës në Evropë, Beogradi ka kërkuar prej kohësh të ecë në vijën midis lidhjeve të tij historike me Rusinë dhe një të ardhmeje potenciale të integrimit më të fortë evropian. Diplomatët perëndimorë janë përpjekur të tërheqin presidentin serb Aleksandar Vuçiq nga orbita e homologut të tij rus, presidentit Vladimir Putin, duke premtuar një rrugë më të shpejtë drejt anëtarësimit në BE dhe duke paralajmëruar izolim në rast mosbindjeje. Por 18 muaj më vonë, disa vëzhgues thonë se qasja aktuale nuk është gjë tjetër veçse një karotë pa shkop, duke rezultuar në dështimin për të arritur të dy qëllimet”, thuhet në analizë.
Serbia ka refuzuar të marrë pjesë në të gjitha raundet e sanksioneve të BE-së kundër Putinit dhe ka vazhduar të ndjekë interesat e veta në rajon me gjithnjë e më pak përgjegjshmëri, duke nxitur konflikte përtej kufirit për të shkëputur pakënaqësinë në vend, e sigurt duke ditur se nuk do të përgjigjen ndaj Perëndimit. Pasojat e një qasjeje të tillë u ndjenë më së shumti në Kosovë, e cila fitoi pavarësinë nga Serbia në vitin 2008 pas luftërave të përgjakshme ballkanike të viteve 1990. Por Beogradi – dhe shumë serbë etnikë në Kosovën veriore – ende refuzojnë të njohin sovranitetin e tij, duke tensionuar marrëdhëniet mes fqinjëve.
CNN foli me disa ekspertë, si dhe me vendasit në Serbi dhe në veri të Kosovës, të cilët janë të shqetësuar nga përpjekjet e SHBA-së dhe BE-së për ta tërhequr Serbinë në komunitetin euroatlantik dhe të cilët thonë se ndjekja e vazhdueshme e tyre e politikave të tilla rrezikon t’i largojë aleatët demokratikë dhe rritja shqetësimet e sigurisë në rajon. Qeveritë perëndimore e kanë trajtuar prej kohësh Serbinë si një zë të domosdoshëm ballkanik, ndonjëherë në kurriz të lojtarëve më periferikë, thonë disa ekspertë. “Besimi i tyre është se Serbia është një vend ballkanik, siç e shohin ata. Serbia është ajo që, nëse mund ta merrni në anën tonë, çfarëdo që të thotë kjo, gjithçka do të jetë më e lehtë,” tha për CNN Jasmin Mujanoviç, një shkencëtar politik i specializuar për Ballkanin Perëndimor.
Derisa administrata amerikane është përpjekur të kthejë Vuçiçin dhe Partinë e tij Progresive Serbe në shoqëri, ato përpjekje kanë qenë “veçanërisht të pafytyra” që nga fillimi i luftës në Ukrainë, tha Mujanoviç, dhe nuk kanë arritur të arrijnë qëllimet e SHBA. “Ata duket se besojnë se po e afrojnë Serbinë me BE-në dhe NATO-n, dhe me mendimin perëndimor, dhe po e largojnë vendin nga Rusia… Por kjo nuk është diçka që do të thoja se reflektohet në terren”, thotë britanezja Alicia Kearns, anëtar i Parlamentit dhe Kryetar i Komisionit Parlamentar të Punëve të Jashtme, në një deklaratë për CNN. Vuçiq ka mbajtur prej kohësh marrëdhënie të ngushta me homologun e tij rus Putin. Duke folur pas një takimi të Këshillit të Sigurisë Kombëtare në shkurt, Vuçiç shpjegoi vendimin për të mos sanksionuar Rusinë sepse Serbia ishte “i vetmi vend që nuk vendosi sanksione kundër nesh në vitet 1990”. “Ata mbështetën integritetin tonë territorial në Kombet e Bashkuara”, shtoi ai, duke iu referuar refuzimit të Rusisë për të njohur pavarësinë e Kosovës.
Serbia humbi kontrollin e Kosovës pas bombardimeve të NATO-s në vitin 1999, duke i dhënë fund masakrës së shqiptarëve etnikë të cilët përbëjnë më shumë se 90 për qind të popullsisë së Kosovës nga forcat serbe. Pavarësisht përpjekjeve të tranzicionit energjetik të mbështetur nga BE, Serbia mbetet shumë e varur nga Rusia pasi i shiti shumicën e aksioneve në kompaninë e saj të naftës gjigantit shtetëror rus “Gazprom”. Rezultati është se, pavarësisht shpresave të Serbisë për anëtarësim në BE, Vuçiç ka vazhduar të ecë në një litar të ngushtë midis Moskës dhe fuqive perëndimore. Edhe pse ai i është bashkuar rezolutës së OKB-së që dënon pushtimin rus të Ukrainës, lideri serb ka treguar pak vullnet për t’iu bashkuar sanksioneve perëndimore.
Në prill, qeveria serbe mohoi raportet se i kishte shitur armë dhe municione Ukrainës, pasi një dokument i Pentagonit doli që pretendonte të kundërtën. Në atë kohë, Serbia tha se po i qëndronte politikës së saj të neutralitetit, megjithëse disa zyrtarë perëndimorë i morën raportet si provë se politika e tyre po funksiononte. Disa analistë i thanë CNN se Serbia duhej të bënte shumë pak për të fituar lëvdata nga zyrtarët amerikanë dhe evropianë dhe se në realitet Vuçiç la një gjurmë premtimesh të thyera. “Kur ne patëm rizgjedhjen e tij (të Vuçiqit) në vitin 2020, të gjithëve na thanë: Vetëm prisni deri pas zgjedhjeve, papritmas do ta shihni se bëhet shumë me orientim perëndimor dhe evropian”, tha Kearns. “Na u tha se ai do t’i bashkohej sanksioneve dhe do të tregonte se është sinqerisht në anën tonë. Kjo nuk ndodhi. Ata na thonë se nuk do t’i afrohen Rusisë. Ai nënshkroi një marrëveshje sigurie me Putinin në shtator. Herë pas here ai qesh përballë Perëndimit. Dhe kur i pyes zyrtarët perëndimorë, ‘pse jeni kaq të vendosur për ta lënë Vuçiqin t’ju tejkalojë?’, ata thonë se ai është alternativa më e mirë,” tha Kearns.
Kearns ishte një nga të paktët zyrtarë perëndimorë që kritikoi publikisht Serbinë. Por ajo erdhi me një çmim. Pasi foli për CNN, Vuçiç lëshoi një kërcënim të dukshëm gjatë një fjalimi në televizionin shtetëror, duke pretenduar se “nëse qeveria e Mbretërisë së Bashkuar nuk përgjigjet” ndaj kritikave të saj ndaj Serbisë, “ne do të detyrohemi të përgjigjemi”.
Duke pasur parasysh këtë sjellje, disa pyesin nëse i gjithë projekti i integrimit serb është i qëndrueshëm nën sundimin e saj aktual. “Duke supozuar se në njëfarë mënyre për ndonjë mrekulli ne e sjellim Serbinë në BE, me këtë regjim, ju praktikisht sillni një kalë tjetër Trojan rus në BE, siç keni në formën e (kryeministrit hungarez Viktor) Orban”, thotë Majda Ruge, eksperte e Ballkanit për Politikë të Jashtme në KE. (koha.mk)